Praca z 1830 roku - Lud polski, jego zwyczaje i zabobony – ponownie w księgarniach
Wydawnictwo Replika wznowiło pochodzącą z 1830 roku prace „Lud polski, jego zwyczaje i zabobony” autorstwa Łukasza Gołębiowskiego.
Jan Bodakowski
Praca z 1830 roku - Lud polski, jego zwyczaje i zabobony – ponownie w księgarniach
Wydawnictwo Replika wznowiło pochodzącą z 1830 roku prace „Lud polski, jego zwyczaje i zabobony” autorstwa Łukasza Gołębiowskiego.
Praca ta zdaniem wydawcy to „fascynująca, historyczna panorama życia codziennego polskiej wsi na początku XIX wieku, spisana przez jednego z pierwszych polskich etnografów, Łukasza Gołębiowskiego powstańca kościuszkowskiego, historyka i badacza kultury ludowej”.
Według wydawnictwa Replika „autor wnikliwie opisuje codzienne obyczaje, wierzenia, obrzędy i zabobony chłopów z różnych regionów kraju, zestawiając je z regionalnymi różnicami i podobieństwami. Znajdziemy tu zarówno barwne opisy tradycyjnych strojów, jak i przejmujące relacje o ludowych wierzeniach – od przesądów związanych z pogodą po obrzędowe praktyki lecznicze. Jego tekst ukazuje świat, w którym sacrum i profanum, praca i rytuał splatały się nierozerwalnie, tworząc bogatą mozaikę polskiej kultury ludowej”.
Zdaniem wydawcy praca Łukasza Gołębiowskiego „to cenny dokument etnologiczny i zarazem żywy portret polskiego ludu sprzed dwóch wieków – źródło wiedzy dla historyków, antropologów, folklorystów i wszystkich miłośników kultury tradycyjnej”.
Ze strony Narodowego Instytutu Kultury i Dziedzictwa Wsi, z tekstu Joanny Radziewicz, można się dowiedzieć, że autor wydanej przez Replikę pracy „Łukasz Gołębiowski (1773-1849) to jeden z pierwszych polskich etnografów, badacz tzw. starożytności słowiańskich oraz zwyczajów i obyczajów ludu polskiego, historyk, pamiętnikarz, bibliotekarz, powstaniec kościuszkowski i opiekun zbiorów Biblioteki Poryckiej. Był czynnym członkiem Towarzystwa Przyjaciół Nauk i Towarzystwa do Ksiąg Elementarnych. Pracował w Komisji Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, a następnie został profesorem literatury w nowo otwartym Instytucie Pedagogicznym. W latach 1823-1831 opracował i wydał m.in. pierwszy przegląd historiografii polskiej „O dziejopisach Polski, ich duchu, zaletach i wadach” (1826), jedną z pierwszych książek o historii Warszawy „Opisanie historyczno-statystyczne miasta Warszawy” (1826), i wreszcie – pierwszą pracę etnograficzną w Polsce „Gry i zabawy różnych stanów w kraju całym, lub niektórych tylko prowincyach” (1831) oraz „Ubiory w Polszcze od najdawniejszych czasów aż do chwil obecnych” (1830). Zmarł 7 stycznia 1849 roku”.
Według Narodowego Instytutu Kultury i Dziedzictwa Wsi „Łukasz Gołębiowski w swoim dziele „Lud polski, jego zwyczaje i zabobony” pisał: „Trzy rodzaje chłopów zdają się być na ziemi naszej: polski chłop, ruski i litewski”.
W recenzji wydanej przez Replikę pracy na portalu Historykon Ryszard Hałas stwierdził, że „Lud polski” „to zapis chłopskich zabobonów, zwyczajów – od kołyski, przez zwyczaje weselne, na tradycjach pogrzebowych kończąc. Pierwszą połowę pozycji stanowią opisy lokalnych odrębności w życiu codziennym chłopów, podzielonych według większych jednostek terytorialnych. Jest trochę o zwyczajach związanych z życiem chrześcijańskim, oraz śladów po dawnych pogańskich obrządkach”.
Według Ryszarda Hałasa w wydanej przez Replikę pracy czytelnicy znajdą „bogaty zbiór tradycyjnych chłopskich pieśni, przyśpiewek czy powiedzonek. [...] życie polskiej wsi [...] było znacznie bogatsze, niż można się było spodziewać”. Praca wydana przez Replikę zawiera „również wiele ciekawych opisów ludowych, regionalnych strojów i obyczajów”.
W swej recenzji Ryszard Hałas zwraca uwagę, że w wydanej przez Replikę pracy „jest sporo o tym, w jaki sposób żyli królowie, szlachta czy arystokracja”.
W kolejnej recenzji opublikowanej na portalu Historykon Karolina Wysińska stwierdziła, że „Gołębiowski ukazuje tradycyjne życie chłopskie w XIX wieku. Nie upiększa, nie dramatyzuje – pokazuje wieś dawnego stulecia taką, jaką była; jaką stworzyli ją ludzie żyjący w tamtych czasach. W swoich opisach odnosi się także do zamożnych warstw ludu polskiego – królów, szlachty, mieszczan”.
Zdaniem Karoliny Wysińskiej wydana przez Replikę praca „to wartościowa publikacja dla osób zainteresowanych historią, etnografią oraz kulturą ludową. Autor z dużą starannością dokumentuje obrzędy, tradycje i codzienne życie mieszkańców XIX-wiecznej Polski. Jej niewątpliwym atutem jest szczegółowość opisów oraz autentyczność przekazu, pozwalająca lepiej zrozumieć realia życia na polskiej wsi. Należy jednak pamiętać, że książka została napisana w XIX wieku, dlatego jej język może być wymagający dla współczesnego Czytelnika. Liczne archaizmy, dawna ortografia i styl narracji sprawiają, że lektura wymaga skupienia i cierpliwości. Nie jest to publikacja przeznaczona dla osób szukających lekkiej i dynamicznej opowieści, lecz dla czytelników zainteresowanych pogłębieniem wiedzy o polskiej kulturze i tradycji”.
Spis treści pracy „Lud polski, jego zwyczaje i zabobony”
Rozdział I. /7
Chłop /7
Lud /18
Lud biało-ruski /19
Hucuły /20
Lud krakowski /26
Rozdział II. /39
Lud kujawski /47
Kurpie /50
Lubelski gmin /52
Rozdział III. /64
Litewski chłop /64
Mazury /72
Lud miński /80
Rozdział IV. /104
Lud podlaski /104
Lud podolski /128
Rozdział V. /131
Górale Podolanie/131
Lud ruski /132
Rozdział VI /159
Zabonony ludu ruskiego /159
Przesądy u Rusi w okolicy zadniestrzańskiej /159
Zabobony na Rusi Czerwonej /168
Przesądy Ukraińców /171
Zabobony gminu na Litwie /173
Gusła ludu ruskiego między Polakami /173
Zabobony ludu polskiego /175
Przesądy średnich i wyższych stanów /182
Rozdział VII. Wesela /203
Wesela królów polskich /204
Wesela panów i szlachty /218
Wesela mieszczan /230
Rozdział VIII. Wesela Słowian, ludów polskich i ościennych niektórych jednego szczepu lub temu państwu niegdyś podległych /233
Rozdział IX /260
Rozdział X /275
Chrzciny /275
Pogrzeby /309
Rozdział XI. Przedmioty z nabożeństwem w niejakiej styczności /309
O Łukaszu Gołębiowskim /364
Jan Bodakowski
